W dzień pamięci św. Grzegorza Palamasa
Autor: Jarosław Szczur / 28-02-2010

Każda z niedziel Wielkiego Postu, zbawiennego okresu w życiu każdego człowieka, mówi nam o różnych przykładach duchowości. W pierwszą niedzielę nazywaną Tryumfem Prawosławia wspominaliśmy zwycięstwo prawdziwej wiary nad ikonoklazmem. W tym dniu czci się pamięć tych, którzy za Prawosławie walczyli z heretykami, tych, którzy często musieli położyć życie za wiarę. W specjalnym nabożeństwie po Św. Liturgii Św. Bazylego Wielkiego wygłasza się klątwę wszystkim heretykom i odstępcom od wiary prawosławnej, oraz śpiewa się „Wieczną pamięć” Św. Ojcom i obrońcom Prawosławia. Cerkiew szczególnie modli się za to, aby miłościwy Bóg oświęcił zbłąkanych, umocnił w wierze i pozwolił wszystkim poznać piękno podążania za Chrystusem.

Druga niedziela ,,Wiosny duszy” poświęcona jest Św. Grzegorzowi Palamasowi. Dlaczego akurat temu świętemu? W odpowiedzi na to pytanie wartym jest poznanie życia świętego. Św. Grzegorz żył w XIV wieku, zaś pochodził z Konstantynopola. Po śmierci ojca, jego wychowanie zajmuje się cesarz. Czyni to w nadziei, że zostanie on w przyszłości dobrym jego dworzaninem. Jednak życiowa droga Św. Grzegorza, nie wiodła przez cesarskie salony, a przez Św. Górę Athos. W wieku dwudziestu lat, w monasterze Watopedu składa śluby zakonne. Rozpoczyna się jednocześnie jego praca nauka. Święty pisze wiele prac teologicznych, ascetycznych, historycznych jak i przyrodniczych. W celu jeszcze głębszego oddania się Bogu, udaje się on na dziesięć lat na pustynię. Św. Grzegorz otrzymał od Stwórcy zdolność uzdrawiania chorych, dar objawień, wypędzania demonów, czynienia cudów. W 1347 roku zostaje mianowany arcybiskupem Tesalonik, funkcję tę pełni do końca swoich dni.

Został kanonizowany przez Konstantynopolitańską Cerkiew Prawosławną w 1368 r. za rządów patriarchy Filoteusza. Szczególną rzeczą, za jaką czci się Św. Grzegorza jest nieustanne przeciwstawianie się fałszywej nauce dotyczącej kwestii przebóstwienia (cała sprawa oparta była na błędnych słowach heretyków Barlaama i Akindinosa mówiących o życiu mnichów na Św. Górze Athos). Obrona Jego to niezwykle piękne dzieło pt. „Triady”, gdzie dokonuje syntezy teologicznej duchowego życia wschodniego monastycyzmu. Św. Grzegorz rozróżnia w Bogu niepoznawalną i niedostępną istotę, oraz wieczne, niestworzone, lecz dostępne stworzeniu energię, dzięki, którym możemy poznać i widzieć Boga. Nauka Św. Grzegorza i innych hezychastów została ustalona za ortodoksyjną na trzech soborach w Konstantynopolu (1341, 1347, 1351-52). Powinniśmy być wdzięczni Bogu, że jesteśmy wolni od heretyckich poglądów, które mocno męczyły Cerkiew w czasach Św. Grzegorza. Pamięć o tym świętym, jest szczególnie dla nas pouczająca. W okresie, w jakim się obecnie znajdujemy naszym zadaniem jest wystrzegać się od często niesłusznych osądów wobec drugiego człowieka. Nie należy wsłuchiwać się w oceny, opinie o tych ludziach, którzy prawdziwie żyją z Bogiem, choć pokusa podpowiada nam, że fałszywie i pokazowo. Osądzanie jest jednym najbardziej powtarzających i częstych grzechów człowieka. Wielokrotnie nawet nie czujemy, jak już w myślach wystawiamy pochopne wyroki. Istotnym, zatem jest, ażeby w tym szczególnym czasie, jakim jest Wielki Post nauczyć się powściągliwości swoich myśli, swego języka. W dążeniu do tego niezwykle pomocną jest, wielkopostna modlitwa Św. Efrema Syryjczyka, w których mówimy: „(…) Spraw, Panie i Królu, abym widział moje przewinienia i nie potępiał brata mego, albowiem błogosławiony jesteś na wieki wieków. Amen.”.